İMZA İNCELEMESİ NE KADAR SÜRER? SÜREYİ BELİRLEYEN ETKENLER

İmza incelemesinin süresi denildiğinde çoğu kişi yalnızca uzmanın masa başında geçirdiği zamanı düşünür. Oysa uygulamada toplam süreyi belirleyen asıl etken, inceleme öncesindeki ve sonrasındaki usul işlemleridir. Bu nedenle imza incelemesi ne kadar sürer sorusuna verilecek cevap, dosyanın hangi aşamada olduğuna, belgelerin ne zaman temin edildiğine ve tarafların süreç içindeki tutumuna göre değişir. Aşağıda bu aşamalar sırasıyla ele alınmaktadır.

Bilirkişi incelemesine karar verilmesi

Hukuk davalarında mahkeme, çözümü özel veya teknik bilgi gerektiren bir konuda bilirkişiye başvurulmasına karar verir. Bu karar genellikle ön inceleme ve tahkikat aşamasında, imzaya itiraz edildikten ve tarafların delilleri toplandıktan sonra verilir. Bilirkişi ücreti için gider avansının yatırılması istenir; avansın süresinde yatırılmaması, incelemenin başlamasını doğrudan geciktirir. Bu nedenle kararın ardından avans işleminin hızla tamamlanması, sürecin ilk adımıdır.

Belge aslının ve mukayese örneklerinin toplanması

İnceleme süresini en çok uzatan aşama çoğunlukla budur. Tartışmalı belgenin aslı mahkeme kasasında değil de bir icra dairesinde, bankada veya noterde bulunuyorsa, ilgili kurumdan istenmesi gerekir. Mukayese örnekleri için bankalara, tapu müdürlüklerine, noterliklere ve diğer kurumlara müzekkere yazılır. Her kurumun cevap verme hızı farklıdır ve bir kurumun eksik cevabı, yeniden yazışma yapılmasını gerektirebilir.

Huzurda imza ve yazı örneği alınması

İmzası tartışılan kişiden mahkeme huzurunda örnek alınması, kural olarak bir duruşma veya ayrı bir celse gerektirir. Kişinin duruşmaya gelmemesi, başka bir yerde bulunması veya sağlık nedeniyle hazır bulunamaması, bu aşamanın ertelenmesine yol açabilir. Kişi başka bir şehirdeyse örneklerin talimat yoluyla oradaki mahkemece alınması gerekebilir; bu da yazışma süresini uzatır.

Uzmanın incelemesi ve raporun yazılması

Dosya ve malzeme uzmana eksiksiz ulaştıktan sonra yapılan inceleme; malzemenin kontrolü, tartışmalı imzanın ve mukayese örneklerinin analizi, karşılaştırma, değerlendirme ve raporlama aşamalarından oluşur. Bu aşamanın süresi, inceleme konusu imza sayısına, malzemenin niteliğine ve gerekli teknik analizlere göre değişir. 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu ve ilgili yönetmelik, bilirkişinin raporunu mahkemenin belirlediği süre içinde vermesini esas alır; mahkeme gerekçeli talep üzerine bu süreyi uzatabilir.

Raporun tebliği ve itiraz süreci

Rapor dosyaya sunulduktan sonra taraflara tebliğ edilir. Taraflar, HMK m. 281 uyarınca tebliğden itibaren iki hafta içinde rapordaki eksikliklerin tamamlatılmasını, belirsiz hususların açıklanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını isteyebilir. İtiraz üzerine ek rapor alınması veya yeni bir bilirkişi görevlendirilmesi hâlinde, süreç büyük ölçüde baştan işler. Bu nedenle imza incelemesi ne kadar sürer sorusu, ilk raporun yanında olası ek raporları da kapsayacak şekilde düşünülmelidir.

Tüm imza incelemeleri aynı kapsamda değildir. Tek bir senetteki tek bir imzanın aidiyetine ilişkin inceleme ile çok sayfalı bir sözleşmenin her sayfasındaki parafların, imzaların ve el yazılı eklerin incelenmesi farklı iş yükü gerektirir. İmza incelemesi ne kadar sürer sorusunu cevaplarken incelemenin kapsamı mutlaka dikkate alınmalıdır.

Yalnızca imza aidiyeti

Tartışmalı imzanın kime ait olduğunun belirlenmesi, imza incelemesinin en yaygın türüdür. Malzeme eksiksiz olduğunda bu inceleme diğer türlere göre daha sınırlı bir kapsama sahiptir. Ancak imza kısa, basit veya çok değişken bir yapıdaysa, daha fazla mukayese örneğinin incelenmesi gerekebilir.

Ek teknik sorular

İmzanın aidiyetinin yanında, belgede sonradan ekleme yapılıp yapılmadığı, imzanın metinden önce mi sonra mı atıldığı veya imzanın aktarma, kopyalama ya da baskı yoluyla oluşturulup oluşturulmadığı da sorulabilir. Bu sorular farklı ışık kaynakları altında optik inceleme, mikroskobik inceleme ve diğer fiziksel belge analizlerini gerektirir. Kapsam genişledikçe inceleme ve raporlama süresi de uzar.

Çok sayıda belge ve imza

Ticari uyuşmazlıklarda veya sahtecilik soruşturmalarında onlarca belge ve imzanın incelenmesi gerekebilir. Bu dosyalarda her belge için ayrı değerlendirme yapılması ve bulguların raporda sistematik biçimde sunulması gerekir. Böyle bir dosyada imza incelemesi ne kadar sürer sorusunun cevabı, belge sayısıyla doğrudan bağlantılıdır.

Ceza soruşturmalarında imza ve yazı incelemesi çoğunlukla Cumhuriyet savcılığının talebiyle kolluk kriminal laboratuvarlarında veya Adli Tıp Kurumunda yapılır. Kovuşturma aşamasında mahkeme de bilirkişi görevlendirebilir. Bu kurumlardaki iş yükü ve sıra durumu, inceleme süresini etkileyen başlıca etkendir. Soruşturma dosyasında belge asıllarının ve mukayese örneklerinin eksiksiz gönderilmesi, iade ve tekrar gönderme işlemlerinin önüne geçer.

Tarafların kendi talepleriyle yaptırdıkları özel incelemelerde ise süreç, malzemenin uzmana ulaşmasıyla başlar. Hukuk davalarında HMK m. 293 kapsamında alınan uzman görüşü, ceza yargılamasında ise CMK m. 67/6 uyarınca alınan bilimsel mütalaa bu niteliktedir. Bu incelemelerde mahkeme yazışmaları bulunmadığından süre daha öngörülebilir olabilir; ancak inceleme yine belge aslına ve yeterli mukayese örneğine erişime bağlıdır.

Uzman görüşü veya bilimsel mütalaa genellikle mahkemenin aldırdığı rapora karşı itiraz süresi içinde hazırlanmak istenir. HMK m. 281'deki iki haftalık sürenin kısa olduğu dikkate alındığında, raporun tebliğinden hemen sonra uzmanla iletişime geçilmesi ve rapor ile dosya belgelerinin eksiksiz paylaşılması önem taşır. İmza aidiyeti incelemesinin kapsamı hakkında ayrıntılı bilgi için imza incelemesi çalışma alanımızı inceleyebilirsiniz.

Süreyi etkileyen etkenlerden biri de incelenecek malzemenin niteliğidir. Aynı türden iki dosyada bile, belgenin durumu ve mukayese örneklerinin kalitesi farklı olduğunda inceleme süresi belirgin biçimde değişebilir. Aşağıdaki başlıklar, imza incelemesi ne kadar sürer sorusunu malzeme yönünden değerlendirmeye yardımcı olur.

Zarar görmüş veya eski belgeler

Islanmış, yırtılmış, solmuş veya uzun süre uygun olmayan koşullarda saklanmış belgelerde çizgi ayrıntıları kısmen kaybolmuş olabilir. Bu belgelerde uzman, mevcut izleri görünür kılmak için farklı ışık kaynakları ve büyütme imkânlarıyla daha ayrıntılı bir çalışma yapar. Bu ek çalışma, inceleme süresini uzatabilir ve sonucun kesinlik derecesini de etkileyebilir.

Kısa ve basit imzalar

Birkaç çizgiden oluşan, paraf niteliğindeki kısa imzalarda karşılaştırılabilecek özellik sayısı sınırlıdır. Uzmanın güvenilir bir değerlendirme yapabilmesi için daha fazla mukayese örneğine bakması gerekir. Bu tür dosyalarda imza incelemesi ne kadar sürer sorusunun cevabı, yeterli örneğin ne kadar sürede temin edildiğine bağlıdır.

Elektronik ortamda atılan imzalar

İmza tableti veya dokunmatik ekran üzerinde atılan imzalar, kâğıt üzerindeki imzalardan farklı bir inceleme yaklaşımı gerektirir. Bu imzalarda çoğu zaman yalnızca görüntü değil, cihazın kaydettiği hız ve basınç verileri de önem taşıyabilir. Bu verilerin ilgili kurumdan temin edilmesi ayrı bir yazışma gerektirebilir; dolayısıyla elektronik imzalarda imza incelemesi ne kadar sürer sorusu, verilerin erişilebilirliğiyle doğrudan ilişkilidir.

Yabancı dilde veya farklı alfabedeki imzalar

Kişinin farklı alfabelerde imza attığı veya imzasında isim harflerinin farklı biçimlerde yer aldığı durumlarda, mukayese örneklerinin de aynı biçimde atılmış imzalardan seçilmesi gerekir. Uygun örneklerin bulunması bazen ek araştırma gerektirir.

Birden fazla kişinin imzası

Bazı dosyalarda tek bir belgede birden fazla kişinin imzası tartışılır; örneğin bir kira sözleşmesinde hem kiracının hem de kefilin imzası inkâr edilebilir. Bu durumda her kişi için ayrı mukayese örneği toplanır, ayrı karşılaştırma yapılır ve raporda her imza için ayrı sonuç bildirilir. Kişilerden birinin örneklerinin geç temin edilmesi, raporun bütününün tamamlanmasını geciktirebilir. Bu nedenle tüm kişilere ait örneklerin aynı dönemde istenmesi ve huzurda örnek alınacak celselerin mümkünse birleştirilmesi, süreci daha düzenli hâle getirir.

Hukuk yargılamasında adli tatil her yıl 20 Temmuz'da başlar ve 31 Ağustos'ta sona erer. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na göre adli tatile tabi dava ve işlerde kanuni süreler ile hâkimin belirlediği süreler bu dönemde işlemez ve tatilin bitiminden itibaren bir hafta uzatılmış sayılır. Bu nedenle yaz aylarına denk gelen bir imza incelemesinde, itiraz ve beyan sürelerinin hesabı değişebilir ve dosyanın bir sonraki aşamaya geçmesi gecikebilir.

Adli tatil, uzmanın inceleme yapmasına engel değildir; ancak mahkemelerin duruşma takvimi, huzurda imza örneği alınması ve kurumlara yazılan müzekkerelerin cevaplanması bu dönemde yavaşlayabilir. Kanunda adli tatilde de görülebileceği belirtilen işler bakımından ise bu sınırlama uygulanmaz. Yaz döneminden önce mukayese belgelerinin tamamlanması ve huzurda örnek alınmasının planlanması, sürecin tatil nedeniyle uzamasını önlemeye yardımcı olur.

Uygulamada imza incelemesi çoğu zaman tek bir raporla sona ermez. Taraflardan biri rapora itiraz ederse mahkeme aynı bilirkişiden ek rapor isteyebilir; raporlar arasında çelişki varsa yeni bir bilirkişi, heyet veya resmî bir kurum görevlendirilebilir. Her yeni aşama; görevlendirme, dosyanın uzmana gönderilmesi, inceleme, raporun tebliği ve itiraz süresi gibi adımları yeniden başlatır.

Bu nedenle toplam sürenin kısaltılmasında en etkili yol, ilk incelemenin eksiksiz malzemeyle ve açık sorularla yapılmasıdır. İlk raporda mukayese örneklerinin yetersizliği, belge aslının bulunmaması veya soruların belirsizliği gibi eksiklikler varsa, sonraki her rapor bu eksiklikleri gidermek için zaman harcar. İlk aşamada gösterilen özen, çoğu zaman ikinci ve üçüncü raporlara duyulan ihtiyacı ortadan kaldırır.

Malzemesi tam bir icra dosyası

Borçlu, icra takibine konu bononun altındaki imzanın kendisine ait olmadığını ileri sürer. Bono aslı icra dairesinde muhafaza edilmektedir ve borçlunun banka hesap açılış evrakı ile noter işlemleri kolayca temin edilebilir. Borçlu huzurda örnek vermek için ilk celseye gelir. Bu durumda malzeme hızla tamamlanır ve dosya kısa sürede uzmana ulaşır. Böyle bir dosyada imza incelemesi ne kadar sürer sorusunun cevabını belirleyen başlıca etken, mahkemenin iş takvimi ve uzmanın iş yüküdür.

Mirasbırakana ait imza

Mirasçılar, mirasbırakanın vefatından kısa süre önce imzaladığı bir satış vaadi sözleşmesine itiraz eder. Mirasbırakan hayatta olmadığından huzurda örnek alınamaz; mukayese için yalnızca kurumlardaki belgeler kullanılabilir. Bankalar, hastane ve noter kayıtları için müzekkereler yazılır ve cevaplar farklı zamanlarda gelir. Bu dosyada sürenin büyük kısmı, mukayese belgelerinin toplanmasıyla geçer.

İtiraz sonrası ek rapor

İlk raporda yalnızca fotokopi üzerinden inceleme yapılmış ve ihtiyatlı bir sonuç bildirilmiştir. Taraf, iki haftalık süre içinde itiraz ederek belge aslının bulunduğunu ve ek mukayese örnekleri temin edilebileceğini bildirir. Mahkeme ek rapor alınmasına karar verir. Bu durumda süreç, belge aslının ve yeni örneklerin toplanmasından itibaren yeniden başlar. Belge aslı ve yeterli örnek baştan dosyada bulunsaydı, bu ikinci tur incelemeye büyük olasılıkla gerek kalmayacaktı.

İmza incelemesi ne kadar sürer, özel inceleme daha mı hızlıdır?

Özel incelemelerde mahkeme yazışmaları bulunmadığından süreç daha öngörülebilir olabilir. Ancak burada da belge aslına ve yeterli mukayese örneğine erişim belirleyicidir. Ayrıca uzman görüşü mahkemeyi bağlamaz; mahkeme ayrıca bilirkişi incelemesi yaptırabilir.

Rapora itiraz edilirse süreç ne kadar uzar?

İtirazın içeriğine göre değişir. Mahkeme yalnızca aynı bilirkişiden ek rapor isteyebileceği gibi, yeni bir bilirkişi veya kurul da görevlendirebilir. Yeni görevlendirmede dosyanın gönderilmesi ve incelenmesi yeniden zaman alır. İtirazın somut teknik gerekçelere dayanması, gereksiz tekrarların önüne geçmeye yardımcı olur.

İmzası tartışılan kişi örnek vermekten kaçınırsa ne olur?

Kişinin huzurda örnek vermekten kaçınması, incelemeyi geciktirebilir. Bu durumda kurumlardaki mevcut belgeler mukayese olarak kullanılabilir. Kaçınmanın usul bakımından nasıl değerlendirileceği ise mahkemenin takdirindedir ve dosyanın somut koşullarına göre belirlenir.

Dosya uzmana gönderilmeden önce neler kontrol edilmeli?

Tartışmalı belgenin aslının dosyada bulunup bulunmadığı, mukayese örneklerinin asıl olup olmadığı, huzurda alınan örneklerin tutanağa bağlanıp bağlanmadığı ve görev sorusunun açık yazılıp yazılmadığı kontrol edilmelidir. Bu kontrol, imza incelemesi ne kadar sürer sorusunun cevabını doğrudan etkileyen gecikmelerin önemli bir kısmını önler.