Adli Çözümler Akademisi
Adli Bilimler Sözlüğü
Bilirkişilik, uzman görüşü, bilimsel mütalaa, adli belge incelemesi, kriminalistik, adli bilişim ve adli muhasebe alanlarında sık karşılaşılan kavramların kısa ve anlaşılır açıklamaları. Terimler alfabetik olarak sıralanmıştır; aradığınız kavramı arama kutusuyla hızlıca bulabilirsiniz.
A
- Açığa İmza
- Metni sonradan doldurulmak üzere boş ya da kısmen boş bir kâğıda atılmış imza. Belge incelemesinde imza ile metin arasındaki satır düzeni, yazı aracı ve kesişim sırası incelenerek imzanın metinden önce atılıp atılmadığı araştırılır.
- Adli Belge İncelemesi
- İmza, el yazısı, mürekkep, kâğıt, baskı ve belge üzerindeki değişikliklerin bilimsel yöntem ve cihazlarla incelenerek belgenin gerçekliğinin ve düzenleniş biçiminin ortaya konulması.
- Adli Bilimler
- Hukuki uyuşmazlıkların ve suçların aydınlatılmasında kimya, biyoloji, fizik, mühendislik, bilişim, muhasebe ve psikoloji gibi bilim dallarının yöntemlerini kullanan disiplinler bütünü.
- Adli Bilişim
- Bilgisayar, cep telefonu, sunucu, bulut ve sosyal medya hesaplarındaki elektronik verilerin, bütünlüğü korunarak elde edilmesi, incelenmesi ve delil olarak raporlanması.
- Adli Muhasebe
- Ticari defter, banka hareketi, cari hesap ve mali kayıtların incelenerek alacak, borç, faiz, zarar ve usulsüzlüklerin mahkemede kullanılabilir biçimde hesaplanması ve raporlanması.
- Adli Mühendislik
- Yapısal çökme, makine arızası, iş kazası, yangın ve patlama gibi teknik olayların kök nedeninin mühendislik yöntemleriyle araştırılması ve teknik sorumluluğun ortaya konulması.
- Adli Psikoloji
- Adli süreçlerde bireylerin bilişsel, duygusal ve davranışsal özelliklerinin, beyanlarının ve risk durumlarının psikoloji biliminin yöntemleriyle değerlendirilmesi.
- Adli Toksikoloji
- Kan, idrar, saç ve diğer biyolojik örneklerde ilaç, uyuşturucu ve zehirli maddelerin varlığının ve miktarının belirlenmesi ile bunların olaya etkisinin değerlendirilmesi.
- Akreditasyon (ISO/IEC 17025)
- Bir test ve kalibrasyon laboratuvarının teknik yeterliliğinin ve sonuçlarının güvenilirliğinin bağımsız bir kuruluş tarafından ISO/IEC 17025 standardına göre onaylanması.
B
- Baz İstasyonu (Cell ID)
- Cep telefonunun iletişim sırasında bağlandığı verici istasyon. HTS incelemelerinde baz kayıtları, hattın olay anında hangi bölgede bulunduğunun değerlendirilmesinde kullanılır.
- Belge Aslı
- Belgenin fotokopi, tarama veya faks olmayan, ıslak imzalı ve mürekkepli ilk hâli. Kalem basıncı, mürekkep ve silinti gibi bulgular ancak belge aslı üzerinde güvenilir şekilde incelenebilir.
- Bilimsel Mütalaa
- Ceza yargılamasında taraflarca, uzmanından alınarak dosyaya sunulan bilimsel görüş (CMK m.67/6). Bilirkişi raporunun bilimsel yönden değerlendirilmesinde de kullanılır.
- Bilirkişi
- Çözümü özel veya teknik bilgi gerektiren konularda mahkeme ya da savcılık tarafından görevlendirilen, 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu uyarınca bölge kurulu listesine kayıtlı uzman kişi.
- Bilirkişi Raporuna İtiraz
- Taraflarca bilirkişi raporundaki eksiklik, belirsizlik ve hatalara karşı yapılan itiraz. Hukuk yargılamasında rapor tebliğinden itibaren iki haftalık süre içinde yapılır (HMK m.281).
C
- CCTV Kaydı
- Güvenlik kamerası sistemlerince alınan görüntü kaydı. Adli görüntü incelemesinde kaydın bütünlüğü, zaman damgası, montaj olup olmadığı ve görüntüdeki kişi ya da araç bilgileri değerlendirilir.
Ç
- Çizgi Kesişim Sırası
- Belge üzerindeki iki yazı, imza veya baskı çizgisinin hangisinin önce oluşturulduğunun mikroskop ve özel ışık teknikleriyle belirlenmesi; özellikle açığa imza ve sonradan ekleme iddialarında kullanılır.
D
- Daktiloskopi
- Parmak, avuç ve ayak izlerindeki papiller çizgi desenlerinin karşılaştırılmasıyla kimlik tespiti yapan bilim dalı.
- Delil Zinciri (Chain of Custody)
- Bir delilin ele geçirildiği andan mahkemeye sunulduğu ana kadar kimler tarafından, ne zaman ve nasıl muhafaza edildiğinin kesintisiz biçimde kayıt altına alınması.
- Denetime Elverişli Rapor
- Hangi materyalin, hangi yöntemle incelendiğini, tespit edilen bulguları ve sonuca nasıl ulaşıldığını gerekçeleriyle gösteren, hâkim ve taraflarca denetlenebilen bilirkişi raporu.
- Deşifre (Transkripsiyon)
- Ses ve görüntü kayıtlarındaki konuşmaların, konuşmacılar ve zaman bilgisi belirtilerek eksiksiz ve aslına uygun biçimde yazılı metne dönüştürülmesi.
- Dijital Delil
- Elektronik ortamda oluşturulan, saklanan veya iletilen ve bir olayın aydınlatılmasına katkı sağlayan veri; e-posta, mesaj, log kaydı, fotoğraf ve üstveri bunlara örnektir.
- DNA Analizi
- Biyolojik örneklerden elde edilen genetik profillerin karşılaştırılmasıyla kimlik tespiti veya akrabalık ilişkisinin belirlenmesi.
E
- Ecrimisil
- Bir taşınmazın hak sahibinin izni olmadan kullanılması nedeniyle istenen haksız işgal tazminatı. Hesaplanmasında emsal kira bedelleri ve değerleme yöntemleri esas alınır.
- Ekspertiz Raporu
- Bir maddenin, eşyanın veya durumun teknik olarak incelenmesi sonucu düzenlenen uzman raporu. Ceza dosyalarında çoğunlukla uyuşturucu maddelerin cinsini, miktarını ve saflığını belirleyen laboratuvar raporu için kullanılır.
- Emsal Karşılaştırma Yöntemi
- Bir taşınmazın değerinin, benzer özellikteki ve yakın tarihte satılmış ya da satışa sunulmuş taşınmazlarla karşılaştırılarak belirlenmesi.
- ESDA (Elektrostatik Algılama Cihazı)
- Kâğıt yüzeyinde gözle görülmeyen basınç izlerini (alt sayfaya geçen yazı izlerini) elektrostatik yöntemle görünür hâle getiren adli belge inceleme cihazı.
F
- Fotokopi Belge İncelemesi
- Belge aslı bulunmayan durumlarda fotokopi üzerinden yapılan sınırlı inceleme. Kalem basıncı ve mürekkep gibi bulgular fotokopiye yansımadığından, bu tür incelemelerin sonuçları ihtiyatla değerlendirilir.
- FTIR Spektroskopisi
- Kızılötesi ışığın madde tarafından soğurulmasına dayanan analiz yöntemi; mürekkep, boya, polimer ve bilinmeyen kimyasal maddelerin tanımlanmasında kullanılır.
G
- GC-MS (Gaz Kromatografisi – Kütle Spektrometrisi)
- Karışımdaki bileşenleri ayırıp kütle spektrumlarıyla tanımlayan analiz yöntemi; uyuşturucu, toksikoloji ve yangın kalıntısı incelemelerinde doğrulama testi olarak kullanılır.
- Grafoloji
- El yazısından kişilik özellikleri çıkarmaya çalışan yaklaşım. Bilimsel geçerliliği tartışmalıdır ve imza ya da yazının kime ait olduğunu belirleyen adli belge incelemesinden farklıdır.
- Grafometrik İnceleme
- İmza ve yazıdaki harf oranları, eğim, bağlantı, hız, kalem basıncı ve hareket özelliklerinin ölçülüp mukayese örnekleriyle karşılaştırılmasına dayanan adli inceleme yöntemi.
H
- Hash Değeri
- Bir dijital verinin içeriğinden matematiksel olarak üretilen benzersiz değer (MD5, SHA-256 gibi). İmaj alınan verinin sonradan değiştirilmediğini ispatlamak için kullanılır.
- HTS (Historical Traffic Search)
- Bir hattın belirli bir dönemdeki arama, SMS ve baz istasyonu kayıtlarını içeren geçmişe dönük iletişim tespit kaydı (CMK m.135).
İ
- İğfal Kabiliyeti
- Sahte bir belgenin ilk bakışta gerçeğinden ayırt edilemeyip kişileri aldatabilecek nitelikte olması. Belgede sahtecilik suçunun oluşup oluşmadığının değerlendirilmesinde aranır.
- İmaj Alma (Adli Kopya)
- Dijital bir depolama biriminin, içeriği değiştirilmeden bit bit birebir kopyasının alınması. İnceleme orijinal cihaz yerine bu kopya üzerinde yapılır (CMK m.134).
- İmza İncelemesi
- Tartışmalı imzanın, kişinin tartışmasız mukayese imzalarıyla grafometrik ve teknik yöntemlerle karşılaştırılarak kime ait olduğunun belirlenmesi (HMK m.211).
- İmza İnkârı
- Kendisine karşı ileri sürülen adi senetteki imzanın kendisine ait olmadığının beyan edilmesi. İcra takibinde ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde ileri sürülmelidir.
K
- Kalem Basıncı
- Yazı ve imza atılırken kalemin kâğıda uyguladığı baskının oluşturduğu iz. Doğal yazıda değişken, taklit veya makine imzasında genellikle tekdüzedir.
- Kaşe ve Mühür İncelemesi
- Tartışmalı kaşe ve mühür baskılarının, gerçek kaşe/mühür baskılarıyla şekil, ölçü, kusur ve mürekkep yönünden karşılaştırılması.
- Kimyasal Silinti
- Belgedeki yazının kimyasal madde ile çözülerek giderilmesi. Kâğıt yüzeyindeki renk değişimi ve floresans farkları UV ve VSC incelemesiyle tespit edilebilir.
- Konuşmacı Karşılaştırması
- Kayıttaki sesin, kişiden alınan örnek sesle frekans, formant, konuşma alışkanlıkları ve dilsel özellikler yönünden karşılaştırılması.
- Kriminalistik
- Suç olaylarında maddi delillerin bulunması, toplanması, korunması ve bilimsel yöntemlerle incelenmesini konu alan uygulamalı bilim dalı.
- Kusur Oranı
- Trafik kazası ve iş kazası gibi olaylarda tarafların olayın meydana gelmesindeki payının, mevzuat ve teknik bulgular esas alınarak yüzde olarak belirlenmesi.
M
- Metadata (Üstveri)
- Dijital bir dosyanın oluşturulma, değiştirilme tarihi, cihaz ve yazılım bilgisi gibi dosya hakkındaki veriler. Belgenin ne zaman ve hangi cihazla üretildiğinin incelenmesinde kullanılır.
- Montaj
- Ses, görüntü veya belgede farklı parçaların birleştirilmesi, kesilmesi ya da araya ekleme yapılması suretiyle içeriğin değiştirilmesi.
- Mukayese İmzası
- İncelemede karşılaştırma için kullanılan, kişiye ait olduğu tartışmasız imza. Banka, noter, tapu, nüfus gibi resmî kayıtlardan veya mahkeme huzurunda alınır.
- Mürekkep Analizi
- Yazı ve imzalardaki mürekkebin türünün, renginin ve kimyasal özelliklerinin optik ve spektral yöntemlerle karşılaştırılması; aynı kalemle yazılıp yazılmadığının araştırılması.
- Mürekkep Yaşı (Yazı Yaşı)
- Bir yazı veya imzanın ne zaman atıldığının belirlenmesine yönelik inceleme. Kesin tarih tespiti çoğu durumda mümkün değildir; daha çok yazıların göreceli sırası değerlendirilir.
N
- Nitelikli Hesaplama
- Alacak, faiz, tazminat, kıdem-ihbar, icra dosya hesabı gibi uzmanlık gerektiren hesapların mevzuat ve içtihat doğrultusunda yapılması.
O
- Olay Yeri İncelemesi
- Olay yerindeki maddi delillerin usulüne uygun şekilde tespit edilmesi, fotoğraflanması, toplanması ve delil zinciri korunarak laboratuvara gönderilmesi.
P
- Papiller İz
- Parmak, avuç ve ayak tabanındaki kabartı çizgilerinin yüzeylerde bıraktığı iz; kişiye özgü olduğundan kimlik tespitinde kullanılır.
R
- Rekonstrüksiyon
- Bir olayın (özellikle trafik kazasının) oluş şeklinin, iz, hasar ve tanık beyanlarından yararlanılarak teknik yöntemlerle yeniden canlandırılması.
S
- Saflık Oranı
- Ele geçirilen uyuşturucu madde içindeki etken maddenin yüzde oranı. Net miktarın hesaplanmasında ve ceza dosyalarında önem taşır.
- Sahtecilik (Belgede Sahtecilik)
- Bir belgenin sahte olarak düzenlenmesi veya gerçek bir belgenin değiştirilmesi. Resmî belgede sahtecilik TCK m.204, özel belgede sahtecilik TCK m.207 kapsamındadır.
- Silinti ve Kazıntı
- Belgedeki yazının silgi veya kesici bir aletle mekanik olarak giderilmesi. Kâğıt liflerindeki bozulma mikroskop ve yan ışık incelemesiyle tespit edilir.
T
- Tahrifat
- Gerçek olarak düzenlenmiş bir belgenin metin, rakam veya tarih gibi unsurlarının silme, kazıma, ekleme ya da kimyasal yöntemlerle sonradan değiştirilmesi.
- Taklit İmza
- Başka birine ait imzanın serbest elle, kopya çizerek veya ışık altında üzerinden geçerek taklit edilmesi. Titrek çizgi, duraksama ve kalem kaldırma gibi belirtiler gösterebilir.
- Tartışmasız İmza
- Kişiye ait olduğu konusunda taraflar arasında uyuşmazlık bulunmayan ve imza incelemesinde mukayese için kullanılabilen imza.
- Temerrüt Faizi
- Borçlunun borcunu vadesinde ödememesi nedeniyle temerrüt tarihinden itibaren işleyen faiz. Oranı borcun niteliğine göre kanuni, ticari veya sözleşmesel faiz esas alınarak belirlenir.
U
- UV ve IR İnceleme
- Belgenin ultraviyole ve kızılötesi ışık altında incelenmesi; farklı mürekkepler, silinti, ekleme ve güvenlik öğelerinin tespitinde kullanılır.
- Uzman Görüşü
- Hukuk yargılamasında tarafların, teknik konularda uzmanından alarak mahkemeye sundukları rapor (HMK m.293). Bilirkişi raporunun değerlendirilmesinde de kullanılır.
V
- VSC (Video Spektral Komparatör)
- Belgeleri farklı dalga boylarındaki ışık altında, büyütme ve görüntü işleme imkânıyla inceleyen cihaz; mürekkep farkı, tahrifat ve güvenlik öğesi incelemelerinde kullanılır.
Y
- Yazı Karakteristikleri
- Kişinin yazısında bilinçsizce tekrar eden harf biçimleri, bağlantı şekilleri, eğim, oran ve hız gibi bireysel özellikler; doğal varyasyonla birlikte değerlendirilir.
Aradığınız terim bulunamadı. Sorunuzu bize iletebilirsiniz.
Dosyanızdaki imza, belge, rapor veya hesaplama hakkında uzman görüşüne mi ihtiyacınız var? Ön değerlendirme için bize ulaşın.
Bize Ulaşın