DENETİME ELVERİŞSİZ İMZA İNCELEMESİ RAPORLARI: YARGITAY BOZMA KARARLARI

Yukarıda ele alınan beş bozma gerekçesi, Yargıtay kararlarında en sık rastlanan eksikliklerdir. Ancak uygulamada bir raporu denetime elverişsiz imza incelemesi raporu hâline getiren başka kusurlar da vardır. Bunlar kararlarda çoğu zaman ayrı bir başlık olarak değil, "eksik inceleme" veya "gerekçesiz rapor" değerlendirmesinin içinde yer alır. Aşağıdaki hususlar, rapor okunurken ayrıca kontrol edilmelidir.

İncelenen belgenin açıkça tanımlanmaması

Raporda hangi belgenin incelendiği; tarih, tutar, seri numarası veya sayfa bilgisiyle belirtilmelidir. Birden fazla senedin bulunduğu dosyalarda bulguların hangi belgeye ait olduğu anlaşılamıyorsa, rapor fiilen denetlenemez ve denetime elverişsiz imza incelemesi niteliği kazanır.

Doğal varyasyonun değerlendirilmemesi

Hiç kimse imzasını iki kez birebir aynı atamaz. İmza sahibinin kendi imzaları arasında görülen doğal farklılıklar ile taklit sonucu oluşan farklılıklar birbirinden ayrılmalıdır. Rapor, tespit ettiği farkın neden doğal varyasyon sınırları dışında kaldığını açıklamıyorsa, ulaştığı sonucun doğruluğu denetlenemez.

Yaş, hastalık ve yazma koşullarının göz ardı edilmesi

İleri yaş, titremeye yol açan hastalıklar, ilaç kullanımı, ayakta veya dar bir zemin üzerinde imza atma gibi koşullar imzanın görünümünü değiştirebilir. Bu yönde bir iddia ya da dosyada buna işaret eden bir bilgi varsa, raporda bu etkenlerin değerlendirilip değerlendirilmediği açıkça görülmelidir.

Kapsamın dar tutulması

Taraf yalnızca imzayı değil, belgedeki yazıların sonradan eklendiğini veya boş kâğıda imza atıldığını da ileri sürüyorsa, yalnızca imzanın aidiyetini inceleyen bir rapor uyuşmazlığı tam olarak karşılamaz. Bu durumda yazı ile imzanın atılma sırası, mürekkep farklılığı ve ekleme bulguları da incelenmelidir.

Basit veya kısa imzalarda sınırların belirtilmemesi

Birkaç çizgiden oluşan paraf veya basit imzalarda karşılaştırılabilir özellik sayısı azdır. Böyle durumlarda raporun, ulaşılan kanaatin sınırlarını açıkça yazması gerekir. Basit bir imza için kesin bir sonuç bildirilip bu kesinliğin dayanağı gösterilmiyorsa, rapor kolaylıkla denetime elverişsiz imza incelemesi eleştirisiyle karşılaşır.

Yargıtay bir kararı, hükme esas alınan raporun yetersizliği gerekçesiyle bozduğunda dosya yeniden ele alınır ve bozma kararında gösterilen eksikliklerin giderilmesi gerekir. Bir denetime elverişsiz imza incelemesi sonrasında yapılacak yeni inceleme, uygulamada genellikle şu adımlarla yürür:

• Belge aslının temini: Asıl belge mahkeme kasasında değilse, belgeyi elinde bulunduran taraftan veya ilgili kurumdan istenir.
• Mukayese imzalarının toplanması: Banka, noter, tapu ve nüfus müdürlüğü gibi kurumlardaki, tarihi tartışmalı belgeye yakın imzalar celbedilir.
• Yazdırma (istiktap) yoluyla örnek alınması: Gerekirse imza sahibinden mahkeme huzurunda farklı hız ve konumlarda imza örnekleri alınır.
• Ek rapor veya yeni görevlendirme: Bozma gerekçesine göre önceki bilirkişiden ek rapor alınabileceği gibi, yeni bir bilirkişi veya heyet de görevlendirilebilir.
• Önceki raporla karşılaştırma: Yeni rapor, önceki rapordaki tespitlerden neden ayrıldığını ya da neden aynı sonuca ulaştığını gerekçelendirmelidir.

Bu süreçte tarafların, hangi kurumda imza örneği bulunduğunu dilekçeyle bildirmesi incelemeyi hızlandırır. İmza incelemesinin kapsamı ve yöntemleri hakkında genel bilgiye imza incelemesi sayfamızdan ulaşabilirsiniz.

Bir raporun denetime elverişsiz imza incelemesi niteliği taşıyıp taşımadığını anlamak için hukuki bilgiden çok dikkatli bir okuma gerekir. İtiraz süresi kısa olduğundan rapor tebliğ edilir edilmez şu sorular sırasıyla sorulabilir:

• Raporda incelenen belgenin aslı mı, örneği mi olduğu açıkça yazılmış mı?
• Mukayese imzalarının hangi belgelerden alındığı, tarihleri ve sayısı belirtilmiş mi?
• Mukayese imzalarının tartışmalı imzayla aynı türde olup olmadığı (tam imza, paraf, kısa imza) değerlendirilmiş mi?
• Kullanılan cihazlar, ışık koşulları ve büyütme oranları yazılmış mı?
• Benzerlik ve farklılıklar tek tek sayılmış ve görsellerle gösterilmiş mi?
• Sonuç, bulgular bölümüyle tutarlı mı ve kanaatin düzeyi açıkça belirtilmiş mi?
• Dosyadaki önceki raporlarla farklılık varsa, bu farkın nedeni açıklanmış mı?
• Taraf itirazları ve sunulan uzman mütalaaları raporda ayrı ayrı karşılanmış mı?

Bu soruların birine bile verilen cevap olumsuzsa, eksikliğin itiraz dilekçesinde raporun ilgili sayfası gösterilerek somut biçimde belirtilmesi, mahkemenin değerlendirmesini kolaylaştırır. Genel ifadelerle yapılan bir itiraz ise çoğu zaman yalnızca bir ek raporla karşılanır ve asıl eksiklik giderilmeden kalabilir.

• Yalnızca sonuca itiraz etmek: "Rapor gerçeği yansıtmamaktadır" demek yeterli değildir; yöntem ve bulgulardaki eksiklik gösterilmelidir.
• Mukayese belgesi göstermemek: Tartışmasız imza örneklerinin hangi kurumlarda bulunduğu bildirilmezse yeni incelemede de aynı yetersizlik tekrarlanabilir.
• Süreyi kaçırmak: İki haftalık itiraz süresi geçirildiğinde eksikliklerin sonradan ileri sürülmesi güçleşir.
• Belge aslının yerini takip etmemek: Asıl belgenin kimde olduğu belirsiz kalırsa inceleme fotokopi üzerinden yapılmak zorunda kalınabilir.

Aşağıdaki senaryolar belirli bir dosyaya değil, uygulamada sık görülen durumlara dayanmaktadır.

İcra mahkemesinde imza itirazı

Borçlu, İİK m.170 uyarınca bonodaki imzaya itiraz eder. Bilirkişi, borçlunun duruşmada attığı birkaç imzayla sınırlı bir karşılaştırma yaparak imzanın borçlunun eli ürünü olduğu sonucuna varır; bonoyla aynı yıllara ait resmî belgelerdeki imzalar ise hiç celbedilmemiştir. Böyle bir rapor, mukayese malzemesinin yetersizliği nedeniyle denetime elverişsiz imza incelemesi olarak eleştirilebilir.

Vasiyetnamede imza tartışması

Mirasbırakan, vasiyetnameyi ağır bir hastalık döneminde imzalamıştır. Rapor, mirasbırakanın sağlıklı dönemine ait imzalarla karşılaştırma yapar; hastalığın imza üzerindeki olası etkisini ise hiç tartışmaz. Hastalık dönemine ait başka imza örnekleri araştırılmadan verilen sonuç, itirazda somut olarak eleştirilebilir.

Ceza dosyasında sahte sözleşme iddiası

Özel belgede sahtecilik (TCK m.207) iddiasıyla açılan bir davada, raporda yalnızca "imzalar arasında farklılık vardır" denilir; farklılığın ne olduğu, hangi görselde gösterildiği ve neden taklide işaret ettiği yazılmaz. Sanık müdafii veya katılan vekili, CMK m.67/6 kapsamında aldığı bilimsel mütalaa ile bu eksiklikleri tek tek ortaya koyabilir.

İtiraz olmasa da mahkeme yeni rapor alabilir mi?

Evet. Mahkeme, raporu eksik, belirsiz veya çelişkili bulduğunda taraf itirazını beklemeden bilirkişiden ek rapor isteyebilir ya da gerekçesini göstererek yeni bir bilirkişi görevlendirebilir. Raporun hüküm kurmaya yeterli olup olmadığını denetlemek, mahkemenin delilleri değerlendirme görevinin doğal bir parçasıdır.

Rapor yalnızca "kanaat" bildiriyorsa yeterli midir?

İmza incelemelerinde sonuç genellikle bir kanaat olarak ifade edilir; bu tek başına eksiklik değildir. Önemli olan, kanaatin hangi düzeyde olduğunun ve bu düzeye hangi bulgularla ulaşıldığının açıkça yazılmasıdır. Dayanağı gösterilmeyen bir kanaat ise denetime elverişsiz imza incelemesi değerlendirmesine konu olabilir.

Raporun tamamen yeniden yapılması her zaman gerekir mi?

Hayır. Eksiklik yalnızca belirli bir noktaya ilişkinse, örneğin yöntem açıklanmamış ancak bulgular ve görseller yeterliyse, ek rapor ile giderilebilir. Mukayese malzemesinin baştan yetersiz olması veya incelemenin belge aslı yerine fotokopi üzerinden yapılması gibi temel eksikliklerde ise yeni bir inceleme çoğu zaman kaçınılmaz hâle gelir.

Görsel destek olmayan bir rapor denetlenebilir mi?

Görsel destek, raporun en somut denetim aracıdır. Tespit edilen benzerlik ve farklılıkların tartışmalı imza ile mukayese imzaları üzerinde işaretlenerek gösterilmesi, mahkemenin ve tarafların bulguları kendi gözleriyle izlemesini sağlar. Hiç görsel içermeyen ve yalnızca sözlü tespitlerle yetinen bir rapor, çoğu zaman denetime elverişsiz imza incelemesi eleştirisine açık hâle gelir.

Raporu hazırlayan kişinin alanı neden önemlidir?

İmza incelemesi, adli belge inceleme alanında eğitim ve deneyim gerektirir. Bilirkişinin bu alanda kayıtlı olup olmadığı, görevlendirme kararı ve bilirkişi listeleri üzerinden kontrol edilebilir.

Benzer Yargıtay kararlarına nereden ulaşılır?

Yargıtay kararlarının önemli bir kısmı, Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden "imza incelemesi", "mukayese imzası" veya "denetime elverişli" gibi ifadelerle aranabilir. Bir kararı dilekçede kullanmadan önce tam metninin okunması ve somut olayla benzerliğinin dikkatle değerlendirilmesi önerilir.

Sonuç olarak, bir raporun denetime elverişsiz imza incelemesi olarak nitelendirilmesi çoğu zaman tek bir büyük hatadan değil, birbirine eklenen küçük eksikliklerden kaynaklanır. Bu eksikliklerin itiraz aşamasında somut olarak gösterilmesi, hem yargılamanın uzamasını hem de bozma riskini azaltır.